Με αφορμή τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου κάθε χρόνο, θα αναφερθώ σε ένα φαινόμενο που συναντάται συχνά στα παιδιά από νωρίς στη ζωή τους: το άγχος
Τα παιδιά δεν έχουν χτίσει ακόμα μια «βιβλιοθήκη εμπειριών», με αποτέλεσμα οτιδήποτε καινούργιο, μπορεί να μοιάζει για εκείνα επικίνδυνο. Δεν υπάρχει μια προηγούμενη εμπειρία στη ζωή τους που μπορούν να ανακαλέσουν ως μέτρο σύγκρισης. Γεγονότα όπως η πρώτη μέρα στο σχολείο, η πρώτη διανυκτέρευση εκτός σπιτιού, το τσίμπημα μιας μέλισσας κ.α μπορεί να βιωθούν ως τρομακτικά.
Τα μικρά παιδιά μαθαίνουν πρώτα να ρυθμίζουν τα συναισθήματα τους μέσα από την συν-ρύθμιση. Δηλαδή «δανείζονται» ηρεμία από το νευρικό σύστημα ενός ενήλικα. Αν οι ενήλικες γύρω τους είναι αγχωμένοι ή αντιδρούν νευρικά σε κάτι που θα συμβεί, αυτό γίνεται αντιληπτό από το παιδί και του δημιουργεί μεγαλύτερο άγχος.
Στην παιδική και εφηβική ηλικία τα πυκνά προγράμματα, η έλλειψη χρόνου για ελεύθερο παιχνίδι, η υπερδιέγερση από ερεθίσματα όπως η χρήση του κινητού, η σχολική πίεση και οι προσδοκίες των γονιών και της κοινωνίας από αυτά, είναι καταστάσεις που το νευρικό τους σύστημα δεν μπορεί να διαχειριστεί πλήρως. Οι δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης αναπτύσσονται σταδιακά. Έτσι καταστάσεις που ένας ενήλικας μπορεί να θεωρεί διαχειρίσιμες, ένα παιδί ενδέχεται να τις βιώνει ως ιδιαίτερα απαιτητικές ή απειλητικές. Από την άλλη ο ανεπαρκής ύπνος, ο εθισμός, η μοναχικότητα, η κοινωνική σύγκριση και η τελειοθηρία επηρεάζουν επίσης δυσμενώς την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού.
Τα εργαλεία διαχείρισης του άγχους όπως ο εσωτερικός διάλογος, οι τεχνικές γείωσης και η οριοθέτηση είναι δεξιότητες που θα μάθουν αργότερα στη ζωή. Μέσα τους είναι σαν να συμβαίνει ένας συναγερμός πυρκαγιάς, αλλά δεν υπάρχει ακόμα η γνώση για τον τρόπο διαχείρισης αυτής της κατάστασης.
Το άγχος μπορεί να εκδηλωθεί σαν πόνος στην κοιλιά, συχνός πονοκέφαλος, δυσκολίες στον ύπνο, τικ, ή έντονες αντιδράσεις στις μεταβάσεις. Τα συμπτώματα αυτά χρειάζονται αξιολόγηση όταν επιμένουν.
Οι γονείς θα πρέπει να ακούν το παιδί χωρίς να υποτιμούν τους φόβους του, να αναγνωρίζουν το συναίσθημα, να διατηρούν όσο γίνεται πιο σταθερές ρουτίνες και να βοηθούν το παιδί να αντιμετωπίζει σταδιακά όσα το δυσκολεύουν, χωρίς υπερβολική πίεση.
Αν ωστόσο το άγχος σε ένα παιδί είναι υπερβολικό, η συμπεριφορά του χρειάζεται περισσότερη προσοχή και αξιολόγηση. Το υπερβολικό άγχος υπάρχει όταν το παιδί βρίσκεται σε συνεχή ανησυχία και οι φόβοι του είναι τόσο έντονοι και πολλοί που το δυσκολεύουν στην καθημερινότητα του.
Αν τα σημάδια είναι επίμονα ή σοβαρά αναζητήστε τη συμβουλή ειδικού επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν θα φοβούνται ποτέ, αλλά παιδιά που θα γνωρίζουν ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν τους φόβους τους και ότι δεν χρειάζεται να το κάνουν μόνα τους. Γιατί η συναισθηματική ανθεκτικότητα δεν γεννιέται από την απουσία δυσκολιών, αλλά καλλιεργείται μέσα από σχέσεις ασφάλειας, αποδοχής και εμπιστοσύνης.
Αβραμίδου Δήμητρα, MSc Κοινωνική Λειτουργός